شاید برایت پیش آمده باشد که یک لغت انگلیسی را چند بار یاد گرفته ای ، حتی در دفترچه یا اپلیکیشن زبانت نوشته ای ، ولی وقتی سر کلاس یا وسط مکالمه میخواهی از آن استفاده کنی ، ناگهان ذهنت خالی میشود . این تجربه نه تنها برای تو ، بلکه برای تقریباً تمام زبان آموزها رخ میدهد . اما چرا ؟ آیا مشکل از حافظه ماست یا روش یادگیری ما ؟ خبر خوب این است که فراموشی لغات انگلیسی کاملاً طبیعی است و اتفاقاً بخشی از فرآیند یادگیری محسوب میشود . اما خبر بهتر اینکه میتوانیم با راهکارهای درست ، جلوی این فراموشی سریع را بگیریم و کلمات را در ذهنمان ماندگار کنیم .
در این مقاله قدم به قدم بررسی میکنیم که چرا فراموشی رخ میدهد و چه کارهایی میتوانیم انجام دهیم تا لغات انگلیسی را واقعاً « از آنِ خود » کنیم .
آنچه در این مقاله میخوانید
Toggleبخش اول : چرا فراموشی لغات طبیعی است ؟
- نقش حافظه کوتاه مدت و بلندمدت
وقتی یک کلمه جدید یاد میگیری ، ابتدا وارد حافظه کوتاه مدت میشود . اما اگر آن کلمه چند بار در موقعیت های مختلف مرور و استفاده نشود ، ذهن آن را غیرضروری تلقی میکند و پاکش میکند . برای همین است که کلمهای که امروز یاد میگیری ، فردا نصفه نیمه یادت میماند و یک هفته بعد شاید کلاً فراموشش کنی .
- قانون « منحنی فراموشی » ابینگهاوس
دانشمندی به نام « ابینگهاوس » نشان داد که انسان ها بعد از یادگیری ، به شدت سریع مطالب را فراموش میکنند . به طور مثال :
بعد از یک روز ، حدود ۶۰٪ از مطالب فراموش میشود .
بعد از یک هفته ، اگر مرور نکنیم ، بیش از ۸۰٪ مطالب از بین میرود .
این قانون برای لغات انگلیسی هم صدق میکند .
- نداشتن ارتباط عاطفی و معنایی با لغت
اگر کلمه ای را فقط حفظ کنیم ، بدون اینکه برایمان معنای خاصی داشته باشد ، ذهن تمایلی به نگه داشتن آن ندارد . مثلاً اگر فقط بنویسی umbrella = چتر ، شاید سریع فراموش کنی . اما اگر به یاد بیاوری روزی در سفر باران گرفتی و دنبال چتر میگشتی ، واژه ی umbrella راحت تر در ذهن میماند .
- استفاده نکردن در مکالمه
حقیقت ساده این است : « اگر از کلمات استفاده نکنی ، از دستشان میدهی . » مغز ما عاشق کاربرد است . لغتی که فقط روی کاغذ یا در اپلیکیشن دیده ای ولی هیچ وقت در حرف زدن یا نوشتن به کار نبرده ای ، مثل وسیله ای است که در انبار خاک میخورد و کم کم فراموش میشود .
بخش دوم : چطور جلوی فراموشی لغات انگلیسی را بگیریم ؟
- مرور با فاصله (Spaced Repetition)
بهترین راه مقابله با منحنی فراموشی ، مرور با فاصله است . یعنی کلمات را به صورت تصادفی و در فواصل زمانی مشخص تکرار کنیم :
روز اول
سه روز بعد
یک هفته بعد
یک ماه بعد
اپلیکیشن هایی مثل Anki یا Quizlet دقیقاً بر اساس همین روش طراحی شده اند .
- استفاده در مکالمه واقعی
کلمه ای که فقط در دفترچه میماند ، ماندگار نمیشود . باید همان روز یا همان هفته تلاش کنی از آن در یک جمله واقعی استفاده کنی . مثلاً اگر امروز لغت appointment ( قرار ملاقات ) را یاد گرفتی ، سعی کن به دوستت پیام بدهی :
I have a doctor’s appointment tomorrow.
- ساختن داستان شخصی
هرچه یک کلمه را بیشتر به زندگی خودت ربط بدهی ، کمتر فراموشش میکنی . به جای اینکه صرفاً حفظ کنی delicious = خوشمزه ، سعی کن بگویی :
The pizza I ate last night was really delicious.
این جمله چون یک خاطره شخصی دارد ، در ذهن قفل میشود .
- تمرین در قالب بازی و سرگرمی
ذهن ما بازی را دوست دارد . برای همین یادگیری با فلش کارت ، بازی های آنلاین یا حتی مسابقه با یک دوست ، باعث میشود لغات ماندگارتر شوند .
- یادگیری فعال به جای حفظ کردن منفعل
به جای اینکه فقط بخوانی dog = سگ ، خودت جمله بساز :
The dog is running.
My neighbor has a dog.
این کار فعال سازی حافظه را تقویت میکند .
- ترکیب مهارت ها ( چند حسی یادگیری )
اگر فقط گوش بدهی یا فقط بخوانی ، احتمال فراموشی زیاد است . اما وقتی یک کلمه را بخوانی ، بشنوی ، بنویسی و بگویی ، مغز در چند نقطه آن را ذخیره میکند و احتمال فراموشی کاهش می یابد .
- مرور در شرایط غیررسمی
لزومی ندارد همیشه پشت میز یاد بگیری . وقتی در خیابان میبینی کسی چتر گرفته ، در ذهنت بگو: umbrella . یا وقتی غذای خوشمزه میخوری ، بگو: This is delicious. همین مرورهای کوتاه و غیررسمی ، کلمات را ماندگار میکند .
بخش سوم : تکنیک های کاربردی برای ماندگاری لغات
تکنیک ۱ : دفترچه تصویری شخصی
به جای نوشتن لغات به صورت خشک ، یک دفترچه داشته باش و کنار هر کلمه ، یک تصویر واقعی یا کشیده شده بگذار . مغز ما تصویر را خیلی بهتر از متن به یاد می آورد .
تکنیک ۲ : روش ۵ جمله
هر بار که یک لغت جدید یاد گرفتی ، همان لحظه ۵ جمله مختلف با آن بساز . حتی اگر ساده باشند . این کار باعث میشود مغز در ۵ مسیر مختلف آن لغت را تمرین کند .
تکنیک ۳ : کلمات را دسته بندی کن
به جای اینکه لغات پراکنده یاد بگیری ، آن ها را در گروه های معنایی بچین . مثلاً همه ی لغات مربوط به « غذا »، یا همه ی لغات مربوط به « سفر » . این کار کمک میکند کلمات در ذهن شبکه سازی شوند .
تکنیک ۴ : تکرار در زمان خواب آلودگی
تحقیقات نشان داده مرور لغات ۱۰–۱۵ دقیقه قبل از خواب ، کمک میکند کلمات بهتر در حافظه بلند مدت ثبت شوند .
تکنیک ۵ : روش Shadowing تکرار با شنیدن
یک پادکست یا فیلم کوتاه گوش بده و هم زمان لغات را با صدای بلند تکرار کن . این کار هم گوش را تقویت میکند ، هم دهان و هم حافظه .
بخش چهارم : بعد روانی فراموشی لغات
گاهی مشکل اصلی ما فراموشی نیست ، بلکه ترس از فراموشی است . خیلی از زبان آموزها به محض اینکه کلمه ای یادشان نمی آید ، به خودشان برچسب میزنند : « من حافظه ام ضعیف است » یا « هیچ وقت زبان یاد نمیگیرم » . این افکار منفی ، سرعت یادگیری را نصف میکند .
باید بپذیریم که فراموشی بخش طبیعی یادگیری است . درست مثل اینکه در ورزش ، ماهیچه ها بعد از تمرین خسته میشوند . فراموشی در زبان ، نشانه ی ضعف نیست ؛ نشانه ی این است که ذهن دارد خود را برای ذخیره بلندمدت آماده میکند .
بخش پنجم : یک برنامه عملی ۳۰ روزه برای جلوگیری از فراموشی لغات
روزانه
۱۵ دقیقه مرور با اپلیکیشن Anki یا فلش کارت .
۱۰ دقیقه جمله سازی با لغات جدید .
تلاش برای استفاده از حداقل یک لغت تازه در مکالمه یا نوشتن .
هفتگی
مرور دسته بندیشده ی لغات ( مثلاً همه ی لغات مربوط به « کار » یا « سفر » ) .
یک گفت و گوی کوتاه با دوست یا پارتنر زبان ، فقط با تمرکز بر استفاده از لغات هفته .
نوشتن یک متن کوتاه (۵۰–۱۰۰ کلمه) با استفاده از کلمات جدید .
ماهانه
مرور دوباره ی همه ی لغات ماه .
ساختن یک داستان یا متن بلند که بیشترین تعداد ممکن از لغات آموخته شده را در خود داشته باشد .
نتیجه گیری
فراموشی لغات انگلیسی چیزی نیست که از آن بترسیم . این اتفاق بخشی از فرآیند یادگیری است ، اما با تکنیک های درست میتوانیم سرعت فراموشی را کم کنیم و کلمات را ماندگارتر سازیم . مرور با فاصله ، استفاده در مکالمه ، ساختن ارتباط شخصی ، دسته بندی لغات و تمرین های سرگرم کننده ، همه ابزارهایی هستند که کمک میکنند لغات از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلندمدت منتقل شوند .
یادت باشد ، هیچ زبان آموزی — even native speakers — لغات را یک باره حفظ نمیکند . رمز موفقیت در استمرار ، مرور هوشمندانه و استفاده واقعی است . اگر این مسیر را ادامه بدهی ، میبینی کلماتی که روزی راحت فراموش میکردی ، حالا بخشی جدانشدنی از مکالمه روزمره ات شده اند .
