زبان مادری ما مثل عینکی است که از پشت آن به زبان جدید نگاه می کنیم . این عینک ، گرچه گاهی کمک کننده است ، اما در بسیاری از مواقع نیز باعث بروز خطاهای رایج در یادگیری زبان دوم ، به ویژه گرامر ، می شود . سؤال اساسی این است : آیا زبان اول مانع یادگیری گرامر زبان انگلیسی است یا می تواند پلی برای رسیدن به درک بهتر باشد ؟
در این مقاله ، به تأثیرات مثبت و منفی زبان اول بر یادگیری گرامر زبان انگلیسی می پردازیم و راهکار هایی کاربردی برای بهبود فرآیند یادگیری ارائه می کنیم.
یادگیری زبان دوم ، از جمله انگلیسی ، نه در خلأ بلکه در تعامل با زبان اول اتفاق می افتد . وقتی فردی زبان انگلیسی را یاد می گیرد ، ذهن او به طور ناخودآگاه گرامر زبان اول را به زبان دوم تعمیم می دهد. این پدیده به نام انتقال زبانی (Language Transfer) شناخته می شود . انتقال می تواند دو نوع باشد :
الف) انتقال مثبت
وقتی ساختار های گرامری زبان اول با زبان انگلیسی مشابه اند ، یادگیری آسان تر می شود . مثلاً ساختار جملات خبری در فارسی و انگلیسی هر دو به صورت فاعل + فعل + مفعول هستند :
فارسی : من کتاب می خوانم .
انگلیسی : I read a book.
در اینجا انتقال مثبت رخ می دهد و زبان آموز سریع تر مفهوم را درک می کند .
ب) انتقال منفی
در بسیاری موارد ، تفاوت بین دو زبان منجر به اشتباه می شود . برای مثال ، در زبان فارسی ضمیر فاعلی اغلب حذف می شود («رفتم» به جای «من رفتم») ، اما در انگلیسی حذف ضمیر فاعلی معمول نیست و اگر گفته شود Went to school بدون _I_، جمله ناقص محسوب می شود .
2 _ تفاوت های ساختاری بین فارسی و انگلیسی
برای اینکه تأثیر زبان اول را بهتر درک کنیم ، باید با چند تفاوت گرامری کلیدی بین زبان فارسی و انگلیسی آشنا شویم .
تفاوت اول : صرف افعال
در فارسی ، افعال به شدت صرف می شوند و اطلاعات زیادی ( شخص ، زمان ، شمار ) منتقل می کنند . اما در انگلیسی ، صرف افعال ساده تر است .
فارسی : من رفتم ، تو رفتی ، او رفت
انگلیسی : I went, you went, he went
این تفاوت باعث می شود زبان آموزان فارسی زبان گاهی دنبال تغییرات افعال در انگلیسی بگردند که وجود ندارد .
تفاوت دوم : ترتیب واژه ها
در فارسی گاهی ترتیب جمله می تواند انعطاف پذیر باشد ، اما در انگلیسی تغییر ترتیب به شدت معنی را تغییر می دهد .
فارسی : کتاب را علی خواند / علی کتاب را خواند
انگلیسی : Ali read the book ≠ The book read Ali
زبان آموزانی که به این موضوع توجه نکنند ، دچار خطاهای معنی دار می شوند .
تفاوت سوم : وجود یا نبود حروف تعریف
در فارسی «the» یا «a/an» وجود ندارد . این باعث می شود بسیاری از فارسی زبانان در استفاده از حروف تعریف اشتباه کنند یا آنها را حذف کنند .
اشتباه رایج : I have car.
درست : I have a car.
برای مشاوره و دیدن نمونه فیلم های کلاس
3 _ اشتباهات رایج گرامری زبان آموزان فارسی زبان
برخی از پر تکرار ترین اشتباهاتی که ناشی از زبان اول هستند ، عبارت اند از :
1 _ حذف ضمایر فاعلی
اشتباه : Went to park yesterday.
صحیح : I went to the park yesterday.
2 _ اشتباه در زمان ها
اشتباه : I am going to school yesterday.
صحیح : I went to school yesterday.
دلیل : در فارسی ما ممکن است به کمک قید زمان ، منظور را منتقل کنیم ولی انگلیسی قواعد زمان سخت گیرانه تری دارد .
3 _ استفاده اشتباه از a و the
اشتباه : I saw tiger in zoo.
صحیح : I saw a tiger in the zoo.
4 _ ترتیب اشتباه صفت ها
اشتباه : She bought red beautiful dress.
صحیح: She bought a beautiful red dress.
4 _ راهکار های کاربردی برای غلبه بر تأثیر منفی زبان اول
راهکار اول : آگاهی از تفاوت ها
با شناخت دقیق تفاوت های گرامری فارسی و انگلیسی ، می توان ذهن را تربیت کرد که اشتباهات کمتری مرتکب شود. ایجاد لیست مقایسه ای به زبان آموز کمک می کند تا هنگام نوشتن یا صحبت کردن ، بهتر تصمیم بگیرد .
راهکار دوم : یادگیری ساختار با مثال و تصویر
به جای حفظ کردن قواعد ، زبان آموز باید ساختار ها را در جمله های واقعی یاد بگیرد . مثلاً :
Present perfect
I have eaten breakfast. → من صبحانه خورده ام (بدون نیاز به گفتن من )
تمرین با مثال های ملموس باعث تقویت گرامر می شود .
راهکار سوم: اصلاح فعال (Conscious Correction)
در هنگام مکالمه یا نوشتن ، زبان آموز باید به اشتباهات خود آگاه باشد و سعی کند همان لحظه آن ها را اصلاح کند .
راهکار چهارم : مقایسه دو زبانه متون
خواندن متن های ترجمه شده و بررسی ساختار آن ها در دو زبان باعث ارتقای درک گرامر انگلیسی می شود .
5 _ نقش معلم ، محتوا و تمرین هدفمند
یادگیری گرامر صرفاً به خود زبان آموز محدود نمی شود . نقش معلم بسیار پررنگ است . اگر معلم به جای تمرکز بر قواعد خشک ، تفاوت های زبانی را توضیح دهد ، یادگیری سریع تر می شود .
همچنین محتوای آموزشی باید شامل:
- متن های واقعی و کاربردی
- تمرین های هدفمند برای ساختار های خاص
- بازخورد مداوم باشد تا اثر زبان اول کاهش پیدا کند.
6 _ تجربه انسانی زبان آموزان : چند روایت کوتاه
مریم ، ۲۶ ساله ، زبان آموز سطح متوسط :
من همیشه در استفاده از the مشکل داشتم . چون تو فارسی اصلاً چنین چیزی نداریم . وقتی متوجه شدم که the برای مشخص کردن اسم استفاده میشه ، کم کم یاد گرفتم فرق بین I saw a dog و I saw the dog چیه .
رضا ، ۳۵ ساله ، مهندس IT :
تو انگلیسی نمی دونستم چرا نمیشه گفت He can to go . چون تو فارسی گفتن « او می تواند برود » طبیعیه . بعد فهمیدم که بعد از can دیگه to نمیاد . حالا همیشه به جای حفظ ، به تفاوت با فارسی توجه میکنم .
7 _ آیا می توان تأثیر زبان اول را به صفر رساند ؟
پاسخ ساده است : نه . ولی می توان آن را مدیریت کرد و از تأثیر منفی اش کاست . در واقع زبان اول همیشه همراه ماست . اما اگر آگاهانه با آن برخورد کنیم ، می توانیم از انتقال مثبتش استفاده کنیم و در برابر انتقال منفی مقاومت کنیم .
8 _ پیشنهاد هایی برای معلمان و زبان آموزان
برای معلمان :
- اشتباهات زبان آموزان را به جای تصحیح خشک ، با ارجاع به زبان مادری تحلیل کنید .
- آموزش گرامر را با جملات بومی مقایسه ای ارائه دهید .
- تمرین هایی طراحی کنید که تفاوت ساختاری را هدف بگیرند (مثلاً تمرین ترتیب صفات یا حروف تعریف).
برای زبان آموزان :
- جمله هایی بنویسید و ساختارشان را با فارسی مقایسه کنید .
- از منابع آموزشی با تمرکز بر اشتباهات رایج فارسی زبانان استفاده کنید .
- از پادکست ها و فیلم ها کمک بگیرید تا ساختار های طبیعی را بهتر جذب کنید .
جمع بندی : آیا زبان مادری مانع یا ابزار است ؟
زبان اول همزمان می تواند هم مانع و هم ابزار یادگیری گرامر انگلیسی باشد . اگر تفاوت ها را بشناسیم از شباهت ها بهره ببریم ، و از اشتباهات درس بگیریم ، می توانیم آن را به ابزار تبدیل کنیم. راز موفقیت در یادگیری گرامر، نه در نادیده گرفتن زبان مادری ، بلکه در شناخت هوشمندانه و مدیریت آن نهفته است .
