زبان انگلیسی امروز ، دیگر فقط یک زبان خارجی نیست ؛ بلکه به زبانی جهانی تبدیل شده است . از تجارت گرفته تا فناوری ، علم ، پزشکی ، سیاست ، سفر و حتی زندگی روزمره ، تسلط بر انگلیسی به یک ضرورت بدل شده است . به همین دلیل ، آموزش زبان انگلیسی در مدارس کشور هایی که زبان رسمی آن ها انگلیسی نیست ، موضوعی حیاتی و حیله گرانه شده است . اما چرا با وجود تلاش های زیاد ، بسیاری از دانش آموزان پس از سال ها آموزش مدرسه ای ، هنوز نمی توانند به درستی انگلیسی صحبت کنند ؟ پاسخ در چالش هایی نهفته است که آموزش زبان انگلیسی در این کشور ها را تحت تأثیر قرار داده اند.
یکی از رایج ترین مشکلات در سیستم های آموزشی غیر انگلیسی زبان ، تأکید شدید بر دستور زبان (گرامر) و ترجمه لغوی است . دانش آموزان ساعت ها صرف یادگیری ساختار های دستوری می کنند ، بدون آنکه بدانند این ساختار ها در زندگی واقعی چگونه استفاده می شوند .
مثال واقعی :
در بسیاری از مدارس ، تمرکز بر آموزش افعالی مثل present perfect بیشتر از تمرینات گفتاری است . درحالیکه یک کودک در یک کشور انگلیسی زبان بدون دانستن نام این زمان ، به راحتی از آن استفاده میکند .
راهکار :
آموزش باید از یک سیستم کاربرد محور (Communicative Approach) پیروی کند . گرامر در بستر کاربرد آموزش داده شود ، نه به صورت خشک و جداگانه .
2 _ کمبود فرصت های واقعی برای مکالمه
در کلاس های سنتی ، معمولاً دانش آموزان بیشتر گوش می دهند تا اینکه صحبت کنند . معلم صحبت میکند ، دانش آموزان گوش می دهند و نمره می گیرند . این ساختار باعث می شود زبان آموزان در استفاده از زبان دچار ترس ، لکنت یا خجالت شوند .
تجربه انسانی :
زهرا ، دانش آموز ۱۷ ساله ای از تبریز ، مگوید : من از کلاس سوم ابتدایی انگلیسی می خوانم ، ولی وقتی یه توریست دیدم ، نتوانستم یک جمله بگویم .
راهکار :
ایجاد محیط های تعاملی مثل بحث های گروهی ، بازی های نقش آفرینی (Role-plays)، مناظره و پروژه های گروهی برای تشویق مکالمه در کلاس .
3 _ نبود معلمین متخصص و مسلط
بسیاری از معلمان زبان انگلیسی خودشان هرگز تجربه زیست در محیط انگلیسی زبان نداشته اند . این موضوع باعث می شود تلفظ ، لحن و حتی درک کاربرد های واقعی زبان در آن ها ضعیف باشد .
چالش :
دانش آموزان با تلفظ اشتباه و الگو های غلط آشنا می شوند و این عادت ها در ذهنشان نهادینه می شود .
راهکار :
سرمایه گذاری در دوره های تربیت معلم با حضور اساتید نیتیو یا متخصص ، و فراهم سازی فرصت های آموزش مجازی با معلمان بومی زبان .
4 _ روش های تدریس قدیمی و ناکار آمد
کتاب محوری ، تست محوری ، و نبود ابزارهای تعاملی مانند ویدیو ، پادکست ، و اپلیکیشن های زبان ، منجر به آموزش خشک و غیر جذاب می شود .
تجربه زیسته :
در بسیاری از کلاس ها هنوز از نوار کاست قدیمی استفاده می شود یا پخش صوت ، محدود به دو دیالوگ خشک کتاب است .
راهکار :
ادغام تکنولوژی با آموزش : استفاده از اپ هایی مثل Duolingo_BBC Learning English_LingQ و برگزاری کلاسهای آنلاین مکمل.
5 _ تأثیر فرهنگ بومی در یادگیری
در برخی جوامع ، صحبت کردن به انگلیسی در میان نوجوانان ممکن است نوعی خودنمایی یا بی هویتی تلقی شود . همچنین ممکن است لهجه بومی باعث ایجاد خجالت یا عدم اعتماد به نفس شود .
چالش فرهنگی :
مثلاً فردی که با لهجه غلیظ فارسی انگلیسی صحبت می کند ، ممکن است مورد تمسخر همسالان قرار گیرد .
راهکار :
آموزش مهارت های بین فرهنگی (Intercultural Competence) و ایجاد حس احترام به لهجه ها و تنوع زبانی در کلاس درس .
6 _ فقدان انگیزه و هدف مشخص برای دانش آموزان
بسیاری از دانش آموزان نمی دانند چرا باید زبان انگلیسی یاد بگیرند . وقتی هدف روشن نباشد ، یادگیری به فعالیتی بی معنا تبدیل می شود .
تجربه دانش آموز :
حسین ، کلاس هشتمی میگوید : اگه قرار نیست به خارج از کشور برم ، پس انگلیسی به چه دردم میخوره ؟
راهکار :
ارتباط دادن زبان انگلیسی با علایق شخصی : موسیقی ، فیلم ، بازی های ویدیویی ، سفر ، و حتی شغل آینده .
7 _ ارزیابی ناکارآمد و نمره محوری
امتحانات زبان اغلب فقط مهارت های خواندن و نوشتن را می سنجند . مهارت های شنیداری (Listening) و گفتاری (Speaking) یا سنجیده نمی شوند یا به صورت نمایشی ارزیابی می گردند .
نمونه رایج :
دانش آموزی که بتواند یک متن حفظ شده را از بر بگوید ، نمره بالا میگیرد ، درحالیکه هیچ درک عمیقی از زبان ندارد .
راهکار :
تغییر سیستم ارزیابی به مدل چهار مهارتی ۴Skills و استفاده از ابزارهایی مانند پادکست ها ، آزمون های شنیداری واقعی ، ضبط صدای مکالمات .
8 _ نبود منابع آموزشی به روز و متنوع
در بسیاری از مدارس ، منابع آموزشی محدود به یک یا دو کتاب درسی است که بعضاً سال هاست به روزرسانی نشده اند .
چالش :
کتاب هایی که هنوز مثال هایی از زندگی دهه ۸۰ میلادی دارند ، نمی توانند دنیای دیجیتال امروز را به دانش آموزان معرفی کنند .
راهکار :
استفاده از منابع متنوع مثل ویدیو های YouTube آموزشی ، پادکست های نوجوان پسند ، مجلات کودک انگلیسی ، انیمیشن ها و سریال های آموزشی ساده .
برای مشاوره و دیدن نمونه فیلم های کلاس
9 _ تراکم بالای کلاس ها
در بسیاری از کشور ها ، کلاس های زبان انگلیسی با بیش از ۳۰ یا حتی ۴۰ دانش آموز برگزار می شود . در چنین شرایطی فرصت فردی سازی آموزش از بین می رود .
واقعیت تلخ :
دانش آموز در کل ترم شاید فقط ۲ یا ۳ بار در کلاس فرصت صحبت کردن پیدا کند .
راهکار :
تقسیم کلاس ها به گروه های کوچک در ساعات فوق برنامه ، یا بهره گیری از دستیار آموزشی (TA) برای تمرین بیشتر .
10 _ نداشتن پیوستگی بین سطوح آموزشی
دانش آموزانی که از یک پایه به پایه دیگر می روند ، معمولاً دچار گسست یادگیری می شوند . به دلیل تغییر معلم ، کتاب ، یا روش تدریس ، زنجیره یادگیری قطع می شود .
پیامد :
دانش آموز مجبور است هر سال مفاهیم قبلی را دوباره یاد بگیرد ، چون پایه های قبلی به خوبی تثبیت نشده اند .
راهکار :
ایجاد برنامه درسی منسجم و هدف دار با ارتباط عمودی بین سطوح ، و ارزشیابی مستمر برای اطمینان از تثبیت مطالب .
نتیجه گیری : راهی سخت اما ممکن
آموزش زبان انگلیسی در مدارس غیر انگلیسی زبان با چالش های متعددی رو به روست ؛ اما این چالش ها غیر قابل حل نیستند . با تغییر نگرش سیستم آموزشی ، تقویت مهارت های معلمان ، استفاده از تکنولوژی و تأکید بر کاربرد زبان ، میتوان آینده ای بهتر برای نسل های آینده ساخت .
یادگیری زبان تنها حفظ لغت و گرامر نیست ؛ بلکه یادگیری « ارتباط » است . تا زمانی که این اصل در آموزش ها گنجانده نشود ، زبان آموزان فقط کلمات را حفظ می کنند ، نه زبان را زندگی .
چند توصیه ساده اما کاربردی برای معلمان و مدیران مدارس :
1 _ هر جلسه حداقل ۱۰ دقیقه مکالمه آزاد در کلاس بگنجانید .
2 _ از دانش آموزان بخواهید هر هفته یک فایل صوتی از صحبت خود ارسال کنند .
3 _ به جای تمرکز بر اشتباهات ، بر پیام و مفهوم تمرکز کنید .
4 _ محیطی امن و بدون قضاوت ایجاد کنید تا دانش آموزان از صحبت کردن نترسند .
5 _ به دانش آموزان کمک کنید هدف شخصی خود را از یادگیری انگلیسی پیدا کنند .
